Boekdetails

De gave van Hanna Mendel

  • Auteur: Suzy Zail
  • Jaar van uitgave: 2015
  • Prijs: 16.95
  • Pagina's: 288
  • Uitvoering: Paperback
  • Uitgeverij: Karmijn
  • ISBN: 9789492168023

Om nooit te vergeten. 2015: herdenking 70 jaar bevrijding Tweede Wereldoorlog

Het verhaal van ‘De gave van Hanna Mendel’ van Suzy Zail past naadloos bij deze herdenking. Een hartverscheurend verhaal over een tijd waarin ongelooflijk vreselijke dingen gebeurden. Om nooit te vergeten en steeds maar weer door te geven. Net als de opdracht die Hanna’s vader aan haar en haar zus Erika doorgeeft. ‘Zorg voor elkaar en kom veilig thuis. En als je terug bent, vertel dan aan iedereen wat je gezien hebt en wat ze ons hebben aangedaan’.

Wanneer je begint aan dit boek, word je meteen het verhaal ingetrokken. Je bent direct deel van de familie Mendel en ziet voor je ogen gebeuren hoe Hanna en haar familie het getto van hun stad uitgesleurd worden. Onderweg naar onbekende bestemming met de trein. Je denkt mee met de keuzes van de meisjes en de familie: wat nemen we mee, wat moet mee en wat kan blijven. Wat doen we met ons geld?

Hanna en haar zus Erika en haar moeder worden door Mengele naar rechts gewezen, als ze bij het kamp aankomen. Rechts was: de mogelijkheid om te overleven. Links was sowieso ‘de dood’. Dit boek is opgedragen aan de kinderen die naar links werden gestuurd, waar geen verder leven voor was.

Als de familie gescheiden wordt: vader bij de mannen en moeder, Erika en Hanna bij de vrouwen, fluistert vader zijn dochters nog net toe ‘ Zorg voor elkaar en kom veilig thuis. En als je terug bent, vertel dan aan iedereen wat je gezien hebt en wat ze ons hebben aangedaan’. Het is de laatste keer dat de meisjes en hun moeder hun vader zien.

Suzy Zail laat de verschrikkingen van het leven in het kamp Birkenau akelig dichtbij komen, het kruipt onder je huid: de kou, de onzekerheid, de angst, de viezigheid, het smerige en weinige eten, de klappen, de honger, de buikpijn, de achterdocht onder vrouwen als iemand anders wel iets te eten heeft, de joodse blokoudste (en haar verhaal), de vermoeidheid, de schaamte, de naaktheid, de kaalheid, de ontluistering, het ongedierte, de jeuk, het opgeven en toch door moeten, het voor jezelf moeten kiezen om te overleven, de waanzin die soms de kop op steekt. Het is een hartverscheurend verhaal door de manier waarop ze de mens in al zijn naakte kwetsbaarheid laat zien in een wrede, harde, liefdeloze wereld.

De zussen zorgen voor elkaar en spreken elkaar moed in. ‘Het gaat erom dat je mens blijft’. ‘We moeten geen beesten worden, Hanna’.
Door de ogen van de zussen maak je het leven in het kamp mee. Het oneerlijke leven, maar ook de kansen die er zijn. Het ‘het beter hebben’ als je een baan hebt bij de keuken of bij de medische hulp. En, in Hanna’s geval ‘het beter hebben’ omdat je uitgekozen wordt vanwege je gave, je piano-talent, om de privé-pianiste te zijn van de kampcommandant. Hanna wordt uitgekozen vanwege haar gave, dat geeft haar kansen die anderen niet hebben.

In het huis van de commandant is het geen hemel op aarde voor Hanna. Ze heeft het niet koud, ze hoeft geen lange dagen door de kou te lopen en te werken, ze heeft betere kleding aan, ze mag pianospelen, maar de sfeer is grimmig en grillig door het koude karakter van de commandant. Een verkeerde opmerking en Hanna’s leven kan voorbij zijn. Dat komt op een gegeven moment ook heel dichtbij, maar door Karl’s ingrijpen wordt Hanna ‘gered’. Ze ontdekt iets in de persoon van Karl.

Hanna heeft eerst een hekel aan de zoon van de wrede commandant. Maar langzaamaan ontdekt ze menselijke trekjes bij hem, hij noemt hen bij hun naam, niet hun (getatoeëerde) nummer. Ze ziet dat hij eigenlijk voor hen, de Joden, kiest, hij bedenkt een manier om eten te smokkelen, waardoor Hanna ook iets kan meenemen voor Erika. Hanna ontdekt dat hij veel van klassieke muziek houdt en geniet van haar spel – al laat hij dat niet merken. En, hij heeft een prachtige warme stem, als hij zingt.

Hanna ziet kans om ‘de ‘Cis’  de losse zwarte muziektoets, van haar lievelingspiano thuis’, telkens bij zich te dragen. Het is haar mascotte, haar herinnering aan haar leven thuis, haar pianospel, haar toelatingsbewijs voor het conservatorium, haar ‘toekomst als beroemd concertpianiste’, haar droom. Wanneer de commandant haar Cis vindt en deze in het vuur gooit met de woorden ‘Sentimentaliteit is gevaarlijk’, redt Karl haar Cis uit het vuur en geeft hem haar terug.

Dan ontstaat het dilemma. Hanna ziet in Karl, een jongen die zijn vader haat om zijn wrede gedrag, een jongen die van muziek en tekenen houdt en door zijn vader in de houdgreep van het nazisme gehouden wordt en niet naar school mag. Hanna wordt verliefd. Haar zus Erika wordt boos. Hoe kun je houden van zo iemand? Erika krijgt het ook moeilijk, want zij is de zus van het meisje die het beter heeft dan de anderen.

Het verhaal van de Holocaust, zoals het hier verteld wordt, is vreselijk en hartverscheurend. Knap van de auteur is dat ze je laat meedenken. Wat zou ik gedaan hebben in ‘dit’ geval? Het is geen verhaal van een wereld in zwart-wit, dit is fout en dat is goed. Je wordt aan het denken gezet over de mensen en wat er met hen gebeurt en hoe ze reageren en waarom. Wat is menselijk?
Het einde van het verhaal is open. Er is hoop, zeker. Maar hoe het verder zal gaan, houdt de auteur open. Het geeft misschien mogelijkheden om leerlingen een vervolg te laten schrijven.

Dit hartverscheurende verhaal is voor iedereen die opnieuw een boek wil lezen over het leed in de Holocaust, toch wel weer. Maar die door dit verhaal juist ook na gaat denken over ‘mens zijn in een oorlog’, over mens blijven in moeilijke situaties, voor wie de ’70jaar-na-’45’ wil herdenken, een boek voor april en mei van elk jaar, voor alle leraren geschiedenis & maatschappijleer.
Een boek voor de themalijsten WOII.
Sowieso een must voor alle schoolmediatheken VO.

‘De gave van Hanna Mendel’ is het eerste boek van de nieuwe uitgeverij Karmijn, van Wilma Seijbel, de vrouw met de ‘gave van het ontdekken van prachtige boeken’. (‘De gave van Wilma Seijbel’ ‘-). Van harte gefeliciteerd.
Het boek is goed verzorgd, prachtig vormgegeven met een mooi ‘karmijn-rood’ omslag met pianotoetsen en prikkeldraad.

AP

 

Koop dit boek bij de plaatselijke boekhandel of BESTEL ONLINE